Grote orgel in de Nieuwe Kerk gaat weer klinken

Programmaboekje

Flyer programma

Het monumentale orgel in de Nieuwe Kerk is bijna twee jaar niet te horen geweest. Het werd hersteld en gerestaureerd. De protestantse gemeente moest zich zondags redden met een veel kleiner koororgel. Bijna elke dag hebben diverse medewerkers van orgelbouwer Mense Ruiter uit Zuidwolde gewerkt aan dit grote drieklaviers-orgel uit 1831. Op vrijdag 6 november a.s. wordt het instrument weer in gebruik genomen.

Het orgel is gebouwd in de jaren 1829 tot 1831. Het was het eerste in de Nieuwe Kerk. Daarvoor was er anderhalve eeuw geen orgel en werd er gezongen onder leiding van een voorzanger. De bouwer was Johan Wilhelmus Timpe. Hij kwam oorspronkelijk uit Duitsland, maar kreeg uiteindelijk een eigen orgelbouwbedrijf aan de Turfsingel in de stad Groningen. Het orgel in de Nieuwe Kerk is het grootste dat hij in zijn carrière gebouwd heeft. Als voorbeeld voor de vormgeving diende o.a. het beroemde orgel in de Bavo-kerk in Haarlem en dat is duidelijk te zien. De hoge Nieuwe Kerk leent zich hier ook goed voor.

Het orgel is bijzonder. Het komt uit de zg. Biedermeierperiode (1815-1848). Dat was een tijd van een stapsgewijze overgang van een feodale- naar een burgerlijke maatschappij. In de kunst werden in die tijd begrippen als rust, eerlijkheid, soberheid en doelmatigheid opnieuw hoog gewaardeerd. In plaats van de vaak excessieve rijkdom en opsmuk van de 18^de eeuw was het nu een deugd om met weinig materie veel effect en schoonheid te bereiken. Het orgel in de Nieuwe Kerk is het enige van het Noord-Nederlandse type van deze grootte in de vaderlandse orgelbouw dat nog is overgebleven.

Van oktober 2007 tot eind augustus 2009 heeft het orgel in de steigers gestaan. Onder regie van orgeladviseur en planmaker Stef Tuinstra heeft Mense Ruiter Orgelmakers aan het orgel gewerkt. Het ging om groot onderhoud. Het ingrijpende werk heeft het karakter van een intensieve deelrestauratie gekregen. Het grootste deel van het orgel moest worden gedemonteerd. De aanzienlijke verzakkingen van de gehele constructie sinds 1831 zijn vrijwel ongedaan gemaakt. De vele kapotte, lekke en versleten delen zijn hersteld, waarbij in de meeste gevallen het oude materiaal opnieuw kon worden gebruikt. De inwendige constructies van de orgelkast, de windladen en de speelmechanieken zijn waar nodig in bijpassende stijl versterkt en gestabiliseerd. De vloer bij de klavieren is iets lager gelegd, zodat de langere mensen van onze tijd nu ook beter op het orgel kunnen spelen. Alle bewegende onderdelen zijn weer soepel lopend gemaakt. De klavieren en koppelingen hebben hun oorspronkelijke toetsgang teruggekregen. Al met al speelt het orgel nu veel degelijker, prettiger en lichter. Ook alle 2.444 pijpen zijn technisch hersteld.

Oorspronkelijk was het orgel licht van kleur. Na meerdere schilderbeurten in de loop van de tijd is het orgel steeds donkerder geworden. Vanwege de financiën heeft het orgel haar oorspronkelijke lichte kleur niet teruggekregen. Wel is alles opnieuw bijgewerkt en opgefrist, waardoor het nu bijna zwart is. Dit ziet er weer keurig uit.

De provincie Groningen is met recht dé orgeltuin van de wereld. Ook de stad kent vele mooie orgels, en daar kan er nu weer één aan worden toegevoegd. Dit wordt feestelijk gedaan.

Vrijdag 6 november 2009

15.30 uur: officiële ingebruikname voor genodigden en belangstellenden

20.00 uur: feestelijk orgelconcert door Stef Tuinstra en Jelte Hulzebos

Zondagmorgen 8 november 2009

10.00 uur: feestelijke kerkdienst m.m.v. de Cantortij van de Nieuwe Kerk

15.00 uur: zondagmiddagconcert

17.00 uur: vesper met meditatieve orgelmuziek

Zaterdag 14 november 2009

Van 11.00 - 15.30 uur Open Dag in de Nieuwe Kerk, waarbij de orgelbouwers en de orgeladviseur uitleg geven over de restauratie. Tevens kunt u dan zelf alles van dichtbij bekijken. U kunt dus ook een kijkje in de binnenkant van het orgel nemen. Deze Open Dag wordt om 15.30 afgesloten met een kort orgelconcert door Stef Tuinstra.

Iedereen is bij alle programmaonderdelen hartelijk welkom. De toegang is gratis.